نفرموده است . ابن قدّاح از حضرت صادق عليه السلام روايت مىكند كه حضرت فرمود : ما مِنْ شَىءٍ إلّا وَلَهُ حَدُّ يَنْتَهِى إلَيْهِ إلَّا الذِّكْرَ ، فَلَيْسَ لَهُ حَدُّ يَنْتَهِى إلَيْهِ : فَرَضَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ الْفَرائِضَ فَمَنْ أدّاهُنَّ فَهُوَ حَدُّهُنَّ ، وَ شَهْرَ رَمَضانَ فَمَنْ صامَهُ فَهُوَ حَدُّهُ ، وَ الْحَجَّ فَمَنْ حَجَّ فَهُوَ حَدُّهُ ، إلَّاالذِّكْرَ ، فَإنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ لَمْ يَرْضَ مِنْهُ بِالْقَليلِ ، وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ حَدّاً يَنْتَهِى إلَيْهِ . ثُمَّ تَلا هذِهِ الْآيَةَ : يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللّهَ ذِكْراً كَثيراً وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أصيلًا » « 1 » ، فَقالَ : لَمْ يَجْعَلِ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ حَدّاً يَنْتَهِى إلَيْهِ . « 2 » چيزى نيست مگر اين كه خداوند براى آن حدّى معيّن كرده كه به آن حد تمام مىشود و پايان مىپذيرد مگر ذكر كه برايش حدّ و پايانى نيست . نمازهاى واجب را بر عهدهء مردم لازم دانسته ، هر كس آنها را بياورد ، آوردن و بجا آوردنش حدّ آنهاست ؛ روزهء ماه رمضان را هر كس بگيرد حدّ روزه را بجا آورده ؛ حج را هر كس ادا كند ، حدّش را به پايان برده ، مگر ذكر كه خداوند بزرگ به كم آن رضايت نداده و براى آن مرزى برقرار نكرده . سپس آيهء شريفه را تلاوت كرد كه حضرت معبود فرموده است : « اى اهل ايمان ، خدا را به ياد آوريد يادآوردن بسيار و او را به صبح و شب تسبيح كنيد » . سپس فرمود : خداوند براى ذكر حدّى قرار نداده است كه پايان پذيرد . حدّ نداشتن ذكر براى اين است كه انسان بايد جزئيّات كار خود را موافق با حكم الهى قرار دهد و همواره با حفظ مراقبت و حضور به ياد حق سبحانه باشد : رِجالٌ لاتُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَلابَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَوةِ وَ إِيتَآءِ

--> ( 1 ) - احزاب ( 33 ) : 41 - 42 . ( 2 ) - الكافى : 2 / 498 ، حديث 1 ؛ وسائل الشيعة : 7 / 154 ، باب 5 ، حديث 8986 .